Các chức danh công việc tại Museum

Ngoài các vị trí trong Hội đồng quản trị (Board of Trustees) mà bạn có thể gặp ở nhiều tổ chức phi lợi nhuận khác, cũng như các vị trí ở bất kì tổ chức nào như tài chính, marketing/communications/social media/PR, Nhân sự, v.v., mình muốn giới thiệu về các loại công việc đặc thù đối với Museum. Tiếng Việt mình gọi là Viện Bảo tàng, nhưng mình thấy từ Viện dịch ra thì là Institute, thì lại không đúng lắm với status của Museum.

  1. Curator

Hồn tuý của một bảo tàng phụ thuộc vào Curator. Curatorial Director là người có tiếng nói nhất. Curator là người kết nối người xem và tác phẩm nghệ thuật (artwork), tìm ra một chủ đề, kể một câu chuyện để người xem tương tác với artwork. Curator không phải là tour guide, nhưng là người định hướng trải nghiệm của bạn ở bảo tàng/gallery/trung tâm nghệ thuật. Công việc cụ thể có thể bao gồm là chọn artwork để sắp xếp theo một chủ đề, nghiên cứu sự liên quan giữa các artwork, viết các bài bình luận/phê bình nghệ thuật. Curator phải chọn các chất liệu văn hoá có sẵn (có thể đó là các cổ vật, tác phẩm nghệ thuật, sản phẩm tương tác, new media, v.v) để giáo dục người xem về một đề tài nào đó. Trong các buổi duyệt nội dung catalogue, viết blog post, thì curator là người ‘cầm cân nảy mực’, có tiếng nói cuối cùng xem nội dung nào là phù hợp. Tuỳ theo quy mô của bảo tàng, có khi curator còn là người viết thư mời tài trợ cho tổ chức của mình. Curator cũng quyết định cách tổ chức tour thăm quan, nội dung các buổi hội thảo chuyên đề. Một số Curator kiêm luôn nhiệm vụ chăm sóc khách hàng, đặc biệt nếu đó là các khách hàng ‘hàn lâm’. (Ví dụ Văn phòng chính phủ đến đặt yêu cầu với bảo tàng Do Thái rằng họ muốn có tài liệu về người Do Thái trong thế chiến thứ II,v.v). Trong một số các cuộc phỏng vấn với báo chí, có liên quan nhiều đến chuyên môn sâu, curator sẽ là người đại diện cho bảo tàng đi trả lời câu hỏi, và hướng sự quan tâm của công chúng đến đúng vấn đề. (Lúc này thì Communications department sẽ tuỳ thuộc vào sự chỉ đạo của Curatorial. Một số các chủ đề có tính chất gây tranh cãi thì curator, với hiểu biết sâu rộng, mới là ‘tiếng nói’ của tổ chức, giúp cho tổ chức tránh được các câu hỏi cắc cớ, bắt bí. Curator còn là người đi đàm phán giá trị và mua bán các bộ sưu tập, cũng như việc cho các tổ chức khác mượn tài liệu/hiện vật (hoặc đi mượn từ các tổ chức khác). Curator thâm niên còn có nhiệm vụ quản lí nhân viên kĩ thuật, nhà nghiên cứu, nhân viên giấy tờ để đảm bảo việc sắp xếp lưu trữ/đăng kí vật phẩm được chính xác. Vì có sự đầu tư kĩ lưỡng như vậy nên các triển lãm rất công phu, giàu tính giáo dục, và có hệ thống. Curator là người học cao hiểu rộng, thường ít nhất là có bằng Master, hoặc PhD (nếu làm ở các bảo tàng khoa học).

  1. Conservator

Mình có dịp được nghe chia sẻ từ một conservator về cách phân tích các tác nhân vật lí trong màu vẽ để xác định niên đại của bức vẽ, và để biết điều chỉnh nhiệt độ phòng, bảo quản vật phẩm, chọn khung tranh, điều hướng ánh sáng, v.v. Một số tranh vẽ chì hoặc một số sắc độ trong màu nước dễ bị bay hơi, conservator cũng là người tìm hiểu và đưa ra chỉ dẫn về cách phục hồi hiện vật. Kĩ năng cần có của conservator đương nhiên bao gồm nhiều kĩ thuật, hoá học, khoa học về phục hồi hiện vật. Hiểu biết về chất liệu hoặc loại hình hiện vật rất quan trọng (Hiển nhiên bảo tồn cây cối, nồi niêu cổ thì sẽ cần kiến thức khác với bảo tồn tranh). Conservator cũng là người sửa chữa hư hỏng, làm sạch, nghiên cứu hiện vật trong bộ sưu tập.

  1. Archivist

Archivist là người bảo trì hiện vật, hình ảnh, video, tư liệu, các hình thức thu âm khác và những vật phẩm giá trị khác có liên quan. Một vài công việc của Archivist bao gồm trả lời câu hỏi từ các nhà nghiên cứu quan tâm đến thu thập dữ liệu mà bảo tàng cất giữ. Họ tìm kiếm và đưa ra tư liệu phù hợp, hướng dẫn cách sử dụng cũng như đảm bảo tư liệu không bị hư hại. Những nơi làm việc khác của archivist là các thư viện, cơ quan chính phủ (Ở Toà nhà Quốc hội Mỹ, archivist là một lực lượng hùng hậu chuyên gia kĩ thuật số, để chuyển thể số hoá tác phẩm. Archivist làm việc nhiều với metadata), trường đại học, và các bộ sưu tập tư liệu tư nhân. Archivist thường có background về lịch sử hoặc khoa học thư viện.

  1. Collection and Facility manager

Collection manager là người đảm bảo việc bảo trì hiện vậtđược thực hiện quy củ trong bảo tàng (bao gồm thư viện, viện nghiên cứu, viện lưu trữ). Collection manager trông coi cơ sở dữ liệu trong catalogue hiện vật: tên vật phẩm, hình thái, kích thước, ngày lưu trữ, tình trạng, chất liệu, v.v. . Collection manager kiểm tra xem hiện vậtcó bị bụi, gián mối, phân huỷ, v.v để đề xuất cách bảo tồn phù hợp. Khi có triển lãm thì Collection manager sắp xếp, phân loại hiện vật theo hình thái, tình trạng, ý nghĩa xã hội, v.v để đề xuất cách đóng gói phù hợp, chọn loại thùng, v.v

  1. Registrar

Ở một số bảo tàng vừa và nhỏ thì Collection manager và Registrar đều do một người đảm nhiệm. Registrar có nhiệm vụ đề ra và thực hiện quy trình đăng kí hiện vật, di chuyển, bảo hiểm cho bộ sưu tập và cho những hiện vậtđi mượn. Registrar cũng giám sát việc đóng gói, bốc dỡ hiện vật, theo dõi tiến trình vay mượn hiện vật về lâu dài. Khi có triển lãm thì registrar sẽ di chuyển cùng với hiện vật, quyết định cách sắp xếp và chọn phương thức di chuyển hàng dễ vỡ như thế nào, kiểm tra tồn kho, giấy phép, tiến trình mua bán, xin giấy phép nếu có triển lãm ở nước ngoài, chuẩn bị ngân sách triển lãm, các dự án đặc biệt, hoặc các dịp cần mượn/mua bán hiện vật.

Là một đất nước phát triển, các vị trí trên (nhất là curatorial, archivist, collection manager) cũng phải có những hiểu biết rất đặc thù, ví dụ như hiểu biết về một niên đại nhất định (nghệ thuật thế kỉ 20 hoặc Nghệ thuật trừu tượng, hoặc nghệ thuật Fauvism, nghệ thuật Cubism, v.v), nên dù các Curator có thâm niên, vẫn rất ít khi “đá lấn sân” được mở một thị trường chuyên môn hoá cao như Mỹ.

Đó là những công việc trong nội bộ bảo tàng, còn các agency của bảo tàng thì gồm có:

  1. Museum exhibit designer

Thiết kế kiến trúc/trùng tu  cho bảo tàng cũng đòi hỏi hiểu biết đặc biệt. Một số công ty chuyên thiết kế cho bảo tàng, hay thậm chí một số loại bảo tàng nhất định. Các nhóm công ty khác liên quan tới xây dựng mặt tiền, hoặc cung cấp hệ thống âm thanh/hình ảnh cho bảo tang, rạp phim (thuộc bảo tàng, ví dụ như ở Bảo tàng Không gian ở Washington DC có rạp phim IMAX khá hiện đại), cung cấp các thiết bị tại điểm bán (máy quẹt thẻ, hệ thống tính điểm, v.v) thường là các nhà thầu lẻ. Một số nhà tư vấn thiết kế có chuyên môn sâu về hệ thống âm thanh, hệ thống máy tính, hoặc hướng dẫn về cách âm. Các công ty thiết kế triển lãm cũng giúp bảo tàng thiết kế các triển lãm di động mỗi khi họ có triển lãm ở thành phố khác hoặc ở nước ngoài. <Ở xứ ‘nhà giàu’ và phát triển như Mỹ, không có trường hợp thầu triển lãm hội chợ hàng tiêu dùng đi tư vấn dựng booth triển lãm cho bảo tàng.> Thiết kế triển lãm là công việc phân biệt so với xây dựng triển lãm, một số công ty nhận cả 2 dịch vụ, nhưng một số chỉ làm một trong 2. Xây dựng triển lãm đòi hỏi một loạt các kĩ năng như: lắp đặt nền, điện máy, điện tử, âm thanh, ánh sáng, máy tính, quay phim, đồ hoạ. Thường bảo tàng sẽ luôn có in-house exhibit designer, nhưng với những công việc đồ sộ như triển lãm ở nước ngoài hoặc mở rộng quy mô bảo tàng, họ phải thuê ngoài.

  1. Consultant

Có rất nhiều loại việc consulting đến từ bên thứ ba, ở đây mình gom lại thành một đề mục để tiện đọc.
Một số consultant tư vấn về store layout, fixture, dòng sản phẩm. Consultants về an ninh thì tư vấn hệ thống an ninh cho những triển lãm giá trị cao, hoặc cho nâng cấp lâu dài. Program consultant là người cung cấp một số nội dung chuyên biệt theo lớp/workshop/camp, không cần phải làm việc thường trực ở bảo tàng. Sales consultant thì tư vấn về quy trình sales, đào tạo nhân viên, kiểm tra hệ thống khách hàng,v.v. Riêng trong sales consultant thì còn có consultant riêng về membership (cho những bảo tàng có nguồn thu chính dựa trên nguồn bán vé), hoặc consultant về gọi vốn (fund raising). Một số bảo tàng cũng thuê ngoài consultant về PR và marketing. Cũng giống như marketing nói chung có bên client và bên agency, trong trường hợp này client là Museum, và Agency là marketing consultant, với kiến thức chuyên môn rất đặc biệt. Ví dụ như các bảo tàng mĩ thuật sẽ cần tới các agency có mối quan hệ mạnh với tạp chí thời trang, điện ảnh, du lịch,v.v

Với một chút hiểu biết của ‘người trong cuộc’, hi vọng các bạn có cái nhìn cụ thể hơn với các công việc trong Museum :D.

13524020_10153915036228649_2033030645_o
Hungarian National Gallery
13509636_10153915036248649_1625836351_o
London Natural History Museum

Comments

comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.